Bilindiği üzere; Avrupa Birliği üyelik süreci ve Gümrük Birliği yükümlülükleri, AB’nin gümrük mevzuatındaki değişikliklerinin iç mevzuatımıza aktarılması yükümlülüğü gereği AB’nin 2016 yılında yenilemiş olduğu yeni gümrük mevzuatına uyum sağlamaya yönelik çalışmalar Ticaret Bakanlığı nezdinde yürütülmektedir.
AB’nin yeni Gümrük Kanunu “Birlik Gümrük Kodu” (Union Customs Code) olarak adlandırılmakta olup, 1 Mayıs 2016 tarihi itibariyle AB’de yürürlüğe girmiştir.
Birlik Gümrük Kodu ile gümrük işlemlerinin standartlaştırılması, basitleştirilmesi ve kolaylaştırılması, tüm gümrük işlem ve süreçlerinin tamamen elektronik ortamda yürütülmesinin sağlanması, tüm üye ülkelerin elektronik sistemlerinin uyumlaştırılması, güvenilir firmalara (Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü sahibi firmalar) önemli kolaylıklar getirilmesi ve teminata konu gümrük işlemlerinin genişletilmesi amaçlanmaktadır.
AB Birlik Gümrük Kodu ile elektronik gümrük sistemlerinin ve tekniklerinin uygulanması için en geç 31 Aralık 2020 tarihini belirlemiş olup söz konusu sistemlerin anılan tarihte AB düzeyinde hazır olması ve tüm AB üyesi ülkelerde uygulamaya başlaması gerekmektedir.
Gümrük Birliğine ilişkin 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı hükümleri uyarınca ve Avrupa Birliği üyeliğine yönelik müktesebat uyumu çerçevesinde Birlik Gümrük Kodu hükümlerine uyum yükümlülüğümüz nedeniyle, Birlik Gümrük Kodu hükümlerinin ulusal mevzuatımıza yansıtıldığı yeni bir Gümrük Kanunu hazırlanmasına yönelik çalışmalar kapsamında 228 maddeden oluşan yeni Gümrük Kanunu Taslağı Ticaret Bakanlığınca hazırlanmış ve görüşlere açılmıştı. Görüşlerin de iletilmesine karşın o zamandan buyana anılan Taslağa ilişkin bir gelişme olmamıştı. Gerek AB ile olan ilişkiler gerekse Gümrük Birliği’nin güncellenmesi çalışmaları henüz neticelendirilmediğinden, Yeni Gümrük Kanunu Taslağının yakın bir vadede gündemden kalktığı düşünülmekteydi.
Bu kez; iktidar partisi Milletvekilleri tarafından kısmi değişiklik içeren Gümrük Kanunu Değişiklik Teklifi TBMM’ne sevk edildi, Mecliste ilgili komisyonlardan geçen teklif 24.10.2019 tarihinde TBMM Genel kurulunda 22 madde halinde görüşülüp, bazı ilave ve değişiklikler ile kabul edilerek Kanunlaştı. 7190 sayılı Gümrük Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun olarak 07.11.2019 tarihli, 30941 sayılı resmi gazetede yayımlanarak aynı gün de yürürlüğe girdi.
Gümrük Kanununda değişiklik yapan Kanunun Genel Gerekçesi özet olarak incelendiğinde;
Mevcut değişiklik evveliyatta gündemde olan Yeni Gümrük Kanunu Taslağı gibi kapsamlı bir içeriğe sahip olmayıp, YOİKK (Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyon Kurulu) Dış Ticaret ve Gümrükler Teknik Komitesinin Haziran 2015 – Haziran 2016 dönemi eylemleri arasında “Gümrük Kanunundaki para cezalarının günümüz ekonomik koşullarına göre değerlendirilmesine yönelik çalışma yapılması eylem önerisi değerlendirilerek, eylem önerisi ile amaçlanan sonucun “Gümrük Kanunundaki para cezalarına ilişkin düzenlemelerin günümüz ekonomik koşullarına göre değerlendirilerek gerekli mevzuat değişikliklerinin tespit edilmesi nedeniyle, öneri kapsamında 4458 sayılı Kanununun ilgili maddeleri usul hükümleri, ceza miktarları ve pişmanlık hükümleri açısından yeniden değerlendirilerek madde hükümlerinin günümüz şartlarına göre gözden geçirildiği anlaşılmakta, yürürlüğe giren Kanun değişikliği gözden geçirildiğinde ise önemli bir kısım düzenlemeleri, değişiklikleri içerdiği görülmektedir.
4458 SAYILI GÜMRÜK KANUNUNDA ÖNEMLİ DEĞERLENDİRİLEN YENİLİK VE DEĞİŞİKLİKLER
– 4458 sayılı Gümrük Kanununun 52 nci maddesindeki değişiklik ile çeviri hatasından kaynaklanan ve hareket gümrük idaresindeki işlemleri düzenleyen hüküm yerine, AB gümrük mevzuatına da uyumlu şekilde Türkiye Gümrük Bölgesindeki bir yerden diğer bir yere transit rejimi hükümleri uyarınca taşınan serbest dolaşımda olmayan eşya için varış gümrük idaresinde Gümrük Kanununun 41 ila 50 nci madde hükümlerinin uygulanması ve serbest dolaşımda olmayan eşyanın varış gümrük idaresindeki geçici depolama yerinde gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması için kalabileceği sürenin hesaplanmasında yaşanan tereddütlerin önlenmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.
– Gümrük Kanununun 167 maddesindeki bu değişiklik ile maddenin birinci fıkrasının üçüncü bendinde sayılan kurumlar arasına “Savunma Sanayii Başkanlığı” eklenmiş ve anılan kuruma ait görevleri kapsamı eşyaların serbest dolaşıma girişinde gümrük vergilerinden muafiyet tanınmıştır.
– 4458 sayılı Kanunun 179 uncu maddesinde yer alan tasfiyelik hale gelen eşyanın eşya ve/veya hak sahibince alınarak gümrük işlemlerine devam etmesini sağlayan düzenlemenin kapsamı genişletilmiş ve daha önce bir kez yararlanabildikleri bu uygulamadan daha fazla yararlanma imkânı sağlanmıştır.
Maddenin ikinci fıkrasında ise, mülkiyeti kamuya geçen eşya için anılan Kanunda eşya sahiplerine tanınan kolaylıktan yararlanılamayacağı yolunda düzenleme yapılarak uygulamada karşılaşılan sorunların giderilmesi amaçlandığı anlaşılmaktadır.
– 4458 sayılı Kanunun 180 inci maddesine eklenen fıkrayla, 5607 sayılı Kanun ve 4458 sayılı Kanun uyarınca tasfiyelik hale gelen ve yapılan tasfiye sonucu emanete alınan tutarların iadesi için eşya sahiplerinin talepte bulunabileceği süre belirlenmiştir.
-Gümrük Kanununun 202 maddesinin 1. Fıkrası değiştirilerek Ticaretin Kolaylaştırılması Kurulu bünyesindeki Formaliteler ve Ücretler Çalışma Grubunun eylem planı alt bileşenlerinden biri olarak %20 fazla teminat alınması uygulamasından vazgeçilmiştir. Bundan böyle teminat alındığı durumlarda alınacak teminat tutarı vergilerin % 120’si yerine % 100’üne düşürülmüştür.
– 4458 sayılı Kanunun 227 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi değiştirilerek, Gümrük Müşavir Yardımcısı olabilmek için gereken şartların yer aldığı söz konusu fıkraya Terörle Mücadele Kanunu kapsamı suçlardan dolayı hüküm giymemiş olmak koşulu eklenmiştir.
–4458 sayılı Kanunun 231 inci maddesine önemli yeni fıkralar eklenmiştir;
Bu maddeye eklenen dördüncü fıkra ile mülkiyeti kamuya geçirilen eşyanın bulunamaması halinde kaim değeri olarak gümrüklenmiş değerinin kamuya geçirileceği hususu düzenlenerek bu konudaki tereddütlerin giderilmesi amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Aynı maddeye eklenen beşinci fıkra ile de; gümrük idaresi tarafından yükümlüye yazı ile yanlış izahat verilmiş olması halinde idari para cezası ve faiz uygulanmaması yönünde düzenleme yapılmıştır.
– 4458 sayılı Kanunun 234 üncü maddesinin ikinci fıkrasına ilişkin olarak cezanın daha adil hale getirilmesini ve ileride doğabilecek hukuki ihtilafların önüne geçilebilmesini teminen maddede söz konusu değişiklik yapılmıştır.
Aynı maddenin 3 üncü fıkrasında yer alan “Yukarıda belirtilen aykırılıkların gümrük idaresi tarafından tespit edilmesinden önce beyan sahibi tarafından bildirilmesi durumunda ilgili fıkralara göre hesaplanan cezalar yüzde on beş oranında uygulanır.” İfadesindeki % 15 oranı %10’a düşürülmüştür.
– 4458 sayılı Kanunun 235 inci maddesinde de önemli değişiklikler gerçekleştirilmiştir.
İthali veya ihracı izne tabi eşyanın izin alınmadan ithali veya ihracı halinde, sonradan bu iznin ilgili kurumdan alınması halinde sadece usulsüzlük cezası uygulanacaktır.
İhracı izne tabi eşyan için izin alınmaksızın beyanda bulunulduğunun tespiti halinde uygulanan gümrüklenmiş değer kadar ceza, gümrüklenmiş değerin %10’una düşürülmektedir.
İzne tabi olduğu halde izinsiz ithali veya ihracı gerçekleştirilen eşya için mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımdan vazgeçilerek, mahrece iade veya üçüncü ülkeye transit edilmesine izin verilmektedir.
Bu düzenlemeden de anlaşılacağı üzere, GK 235/5 maddesinin değiştirilmesi sonucunda Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen ve transit rejim beyanında bulunulan serbest dolaşımda olmayan eşyanın beyan edilenden belirgin biçimde farklı cinste olduğunun tespiti işlemi karayolu ile sevk ile sınırlandırılmış, denizyolu sevki uygulaması otomatik olarak kaldırılmış, transit rejimine konu edilen serbest dolaşımda olmayan eşyanın, hareket gümrük idaresinden sevk edilmesinden sonra varış gümrük idaresine varışından önce ya da varış gümrük idaresinde yapılan kontrolü veya muayenesi sonucunda beyana göre eksiklik veya fazlalık tespit edilmesi durumu şeklinde düzenlenmiş,bu maddeye göre uygulanacak idari para ceza miktarı fiilin tespit aşamasına, tespit durumuna ve eşya niteliğine göre de farklılaştırılmıştır.
Farklı çıkan eşyanın gümrük vergileri toplamının beyan edilen eşyanın gümrük vergileri toplamından fazla olması durumunda farklı çıkan eşyaya ilişkin gümrük vergilerinin iki katı idari para cezası verileceği,
Farklı çıkan eşyanın beyan edilen eşyadan farklı şekilde, ithalinin lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi olması durumunda farklı çıkan eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar idari para cezası verileceği,
Beyana göre eksik olduğunun tespit edilmesi halinde, eksik çıkan eşyaya ilişkin gümrük vergilerinin alınmasının yanı sıra eşyanın gümrük vergilerinin iki katı idari para cezası verileceği,
Beyana göre fazla olduğunun tespit edilmesi halinde, fazla çıkan eşyanın gümrük vergileri kadar idari para cezası verilir ve fazla çıkan eşya 177 ila 180 inci madde hükümlerine göre tasfiyeye tabi tutulacağı hüküm altına alınmıştır.
Bu madde kapsamında; İthali/ihracı yasak veya izne tabi eşyanın izinsiz ithali/ihracı halinde uygulanan 235. Maddenin 1 ve 2. Fıkralarındaki idari para cezaları içinde GK 234 üncü madde uygulamasında olduğu gibi kendiliğinden bildirim imkanı getirilmiş olup, bu çerçevede yapılan kendiliğinden bildirimlerde idari para cezaları %10’u oranında uygulanacaktır.
–4458 sayılı Kanunun 236 ncı maddesinin beşinci fıkrası değiştirilmiştir. Bu değişiklik ile antrepo beyannamesi kapsamında belirgin şekilde farklı cinste eşya çıkması halinde, farklı çıkan eşyanınuygulanacak idari para cezası iki aşamalı olarak farklılaştırılmış, herhangi bir kısıtlamaya tabi olmayan eşyada ceza hafifletilmiştir.
Antrepo beyanına göre farklı çıkan eşyanın gümrük vergileri toplamının beyan edilen eşyanın gümrük vergileri toplamından fazla olması durumunda farklı çıkan eşyaya ilişkin gümrük vergilerinin iki katı idari para cezası verileceği,
Yine Antrepo beyanına göre farklı çıkan eşyanın beyan edilen eşyadan farklı şekilde, ithalinin lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi olması durumunda eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.
Ayrıca, bu maddede yapılan değişiklik neticesinde öncesinde yer alan eşyaya el konularak mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve tasfiyeye tabi tutulma uygulamasına son verilmiştir.
–4458 sayılı Kanunun 238 inci maddesinde de bir kısım değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Özetle;
Dahilde işleme ve gümrük kontrolü rejimi kapsamındaki eşyada rejim hükümleri ihlal edilmiş ama gümrük gözetimi devam ettiğinin tespiti halinde, ithal eşyasının gümrük vergileri ile ilgili rejime ilişkin beyannamenin tescil tarihinden tespitin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanuna göre tespit edilen gecikme zammı oranında faizin toplamı kadar idari para cezası tahsil edilecek.
Geçici ithalat rejiminde süresi içinde bir gümrükçe onaylanmış bir işleme eşya tabi tutulmaz ise ithal eşyasının gümrük vergileri ile ilgili rejime ilişkin beyannamenin tescil tarihinden tespitin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanuna göre tespit edilen gecikme zammı oranında faizin toplamı kadar idari para cezası tahsil edilecektir.
–4458 sayılı Kanunun 241 inci maddesinin dördüncü fıkrasının (ı) bendi yürürlükten kaldırılmış (11 inci madde hükmüne göre kendilerinden yazılı olarak belge ve bilgi istenilmesine rağmen bilgi ve belgelerin ibraz edilmemesi), aynı maddenin altıncı fıkrasının (d) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“d) 11 inci madde hükmüne göre yazılı olarak talep edilen bilgi ve belgeler ile 13 üncü madde hükmü uyarınca beş yıl süreyle saklanması gereken belgelerin gümrük kontrolü sırasında ibraz edilmemesi.” hükmü gelmiş, idari para cezası uygulaması bakımından gümrük idarelerinin isteyeceği belgelerin 5 yıl süre ile saklanması gereken belgeler uygulama alanı ve koşulu belirlenirken usulsüzlük ceza miktarı 4 kattan 8 kata çıkarılmıştır.
–Gümrük Kanununun 244 üncü maddesinin mevcut birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci fıkraları değiştirilmiştir.
Bu madde ile yapılan önemli bir değişiklik ile yükümlü ve ceza muhatabına, süresi içinde olmak ve itirazın henüz sonuçlandırılmamış olması şartıyla uzlaşma talep hakkı tanınmıştır.
Ayrıca değişiklik ile uzlaşma işleminin en esaslı ilkelerinden biri olan “uzlaşmanın gizliliği” prensibi, beşinci fıkrada Kanun kapsamına alınmış, beşinci fıkrada yapılan değişiklik ile uzlaşma kapsamında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca belirlenecek gecikme zammı oranında gecikme faizinin uygulanmasında dikkate alınacak süre daha net ifade edilmiştir.
-4458 sayılı Kanunun geçici 6’ncı maddesinin dokuzuncu fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. 3713 sayılı Kanun kapsamında haklarında soruşturma başlatılan Gümrük Müşaviri, Gümrük Müşaviri Yardımcılarının izin belgelerinin kovuşturma sonuçlanıncaya, diğer durumlarda ise altı ay kadar tedbir mahiyetinde geri alınmasına ilişkin düzenleme yapılmıştır.
Sonuç olarak;
Yeni Gümrük Kanunu değişikliği ile özellikle adil/orantılı olmayan, ağır ve yıkıcı nitelikte uzunca bir süredir dış ticaret ile iştigal eden farklı sektörleri ticaret erbabının sızlanma ve şikayetlerine neden olan idari para cezalarının/yaptırımların işlenen kabahat/fiille bir taraftan caydırıcılığı göz ardı edilmeden, orantılı bir ağırlığa uyumlaştırılması yönünde gerçekleştirilen düzenleme olumlu değerlendirilmektedir.
İzmir, 07.11.2019
Mustafa YUNAR
2M YGM ve Danışmanlık Hizmetleri A.Ş.
Kurucu Ortak