Nesnelerin İnterneti ve Gümrükler: Customs 4.0’a Giden Yolda Yeni Teknolojiler; RFID, Blokzincir (Blockchain) ve Ötesi İsimli Makaleden Özet Notlar

Gümrük ve Ticaret Uzmanları Barış BİÇİMSEVEN ve Serhan Kamil KOCAMAN’ın Nesnelerin İnterneti ve Gümrükler: Customs 4.0’a Giden Yolda Yeni Teknolojiler; RFID, Blokzincir (Blockchain) ve Ötesi isimli ekli linkte tamamı yer alan kapsamlı önemli ve güncel değerlendirilen makalesinden  özet notlar.

-Nesnelerin İnterneti; Dünyayı değiştirecek bir yenilik olarak kabul edilen Nesnelerin İnterneti-Nİ  temelinin birden fazla teknolojinin birlikte kullanılması ve insan teması olmadan işleyebilen sistemlere dayanan,   fiziki ve sanal nesnelerin kimlikleri, fiziksel özellikleri, sanal kişiliklerinin bulunan, akıllı ara yüzler kullanabilen ve iletişim ağlarına kesintisiz bir şekilde entegre olabilen, standart ve birlikte çalışabilir iletişim protokollerine dayalı kendi kendini yapılandırma yeteneklerine sahip bir dinamik global ağ altyapısını ifade eden ve hayatımızın her alanına yenilikler, kolaylıklar getirecek bir teknoloji olduğu ifade ediliyor.

-Endüstri 4.0; siber-fiziksel sistemler, akıllı fabrikalar ve 3D yazıcılar gibi özellikleriyle ön plana çıkan bir periyodu kapsayan bir dönem olarak tanımlanıyor. Endüstri 4.0’ın temel eksenini ise endüstriyel süreçlerin bilişim teknolojileri ile bir araya getirilmesi oluşturduğu,  üretim sürecinde fabrikalardaki makineler, bilgisayarlar, sensörler ve diğer entegre bilgisayar sistemleri birbirleriyle bilgi alışverişinde bulunarak, insanlardan neredeyse tamamen bağımsız olarak kendi kendilerini koordine ve optimize ederek üretim yapabileceği anlaşılıyor.

Endüstri 4.0’ın ilk bileşeni düşük maliyetli, az yer kaplayan, az enerji harcayan, az ısı üreten, ancak yüksek güvenilirlikte çalışan donanımlar ve bu donanımları çalıştıracak kaynak ve bellek kullanımı açısından oldukça verimli işletim sistemleri ve yazılımlar olduğu belirtiliyor.

İkinci bileşeninin ise Nesnelerin İnterneti olarak adlandırılan, her türlü araç gerece entegre edilmiş sensör ve işleticiler vasıtasıyla yeryüzündeki tüm cihazların birbiriyle bilgi ve veri alışverişi için kullanılan internet bağlantılı akıllı elektronik sistem olduğu, bu sistemlerin teknik altyapısını en başta internet ve internete bağlı akıllı cihazlar, 3D yazıcılar ile RFID ve GPS gibi teknolojileri kullanan sensörler oluşturduğu ifade ediliyor.

-Nesneleri İnterneti ve Kamu Sektörü; Kamu sektörünün nesnelerin internetinin getirdiği avantajları tam olarak hayata geçirebilmesi için; yeni hizmet modelleri üretmesi, yeni teknolojileri edinmesi ve bunları gerçekleştirebilmek için uygun organizasyon yapılarını belirlemek amacıyla tüm işlem süreçlerini gözden geçirmesinin gerekeceği anlaşılıyor.

-Nesnelerin İnterneti, Tedarik Zinciri ve Lojistik; Tedarik zinciri ve lojistik işlem süreçlerinin tamamına yakınının Nİ ile dönüştürülebileceği, etkinliğinin artırılabileceği, bu kapsamda konteynerlerin gerçek zamanlı takibi, konteynere ait verilerin optimal istifleme (stacking) amacıyla kullanılması, otomatikleştirilmiş yük terminallerine (automated terminals) geçişin sağlanması, gümrük işlemleri için gerekli sürenin kısaltılması vs. sıralanabileceği,  kargonun ve insanların durumunu gerçek zamanlı olarak izlenebileceği, bu varlıkların nasıl performans gösterdiğini anlık değişimler seviyesinde ölçebilmesi,  manuel müdahaleleri ortadan kaldırılması, kalite ve öngörülebilirliği artırılması ve maliyetleri düşürmek için iş süreçlerini otomatik hale getirebileceği, Nİ tedarik zinciri güvenliği ve izlenebilirliğine de önemli katkılar sağlayacağı, kamyonlara takılacak telematik sensörler ve nesnelerin üzerindeki çok sensörlü etiketler, konum, durum (herhangi bir eşik seviyenin aşılıp aşılmadığı) veya bir kap açılmışsa (olası hırsızlığı tespit etmek için) veri iletecek ve lojistik hizmet sağlayıcıları, eşyanın hareketi konusunda metre ve saniye düzeyine kadar inen izlenebilirlik olanaklarına kavuşabileceği öngörülüyor.

-Nesnelerin İnterneti ve Antrepolar; Nİ’den Antrepolarda yararlanılabileceği, Antrepoların hem dış ticaret işlemleri için önemli bir kavşak noktası niteliği taşıdığı, hem de gümrük idareleri tarafından özel güvenlik kriterlerine tabi tutulmakta olduğu, bu açıdan antrepo işlemlerinin RFID teknolojisi kullanılarak Nİ tabanlı hale getirilmesi, hem işletmeci ve kullanıcılar için verimlilik artışı ve maliyet avantajı oluşturacağı, hem de gümrük idaresi açısından güvenliğin artırılması ve denetimin kolaylaşması anlamına gelmekte olduğu,


Antrepo yönetiminde ise Nİ’ ile Giriş-çıkışlarda manuel sayım gibi zaman alıcı işlemler ortadan kalkabileceği, giriş-çıkışlara yerleştirilecek kameralar paletleri tarayarak hasar tespiti yapabileceği, paletler doğru yerlere yerleştirildiğinde etiketler stok seviyelerinin gerçek zamanlı görünürlüğünü sağlamak için AYS'ye sinyal göndereceği (böylece beklenmedik stok tükenmesi gibi durumlar önlenebilir), herhangi bir eşya yanlış yerleştirilmişse; okuyucular, bunu düzeltmek için eşyanın doğru konumunu kimin takip edeceği konusunda depo yöneticilerini uyarabileceği,  kalite yönetimi için, okuyucular bir eşyanın durumunu izler ve sıcaklık veya nem değerleri açısından riskli durumlar ortaya çıktığında depo yöneticilerine uyarı vereceği, (böylece, önlem alınarak hizmet kalitesinin ve müşteri güveninin artması sağlanabilir), teslimat sırasında, paletler çıkış kapısı üzerinden taranır ve doğru eşyanın doğru teslimat sırasına göre gönderildiğinden emin olunabilir,  makine ve taşıtlar merkezi bir sisteme bağlanarak, depo yöneticilerinin tüm araçları gerçek zamanlı olarak izlemeleri sağlanabileceği belirtiliyor.

-RFID Teknolojisi; Gümrük idaresi olarak güvenlik standartları gevşetilmeden işlemleri hızlandırmak ve kolaylaştırmak adına RFID (Radio-frequency Identification/Radyo Frekansı ile Tanımlama) teknolojisinden faydalanılması yararlı olacağı, RFID teknolojisinin faydalarının ise
İş yerlerinde operasyon maliyetlerinin düşmesini sağlayacağı, zamandan büyük oranda tasarruf kazandıracağı, uygulanan nesne üzerinde daha fazla kontrol sağlayacağı, işgücünü ölçülebilir hale getireceği,  suistimalleri azaltacağı, stok idaresini kolaylaştırır, sevkiyatların güvenilirliğini arttıracağı, israfı önleyeceği, maliyetleri düşüreceği, kaliteyi arttıracağı,  verimliliği ve müşteri memnuniyetini arttıracağı,

Dış ticaret erbabı açısından: Tedarik zincirinde izlenebilirlik artacağından operasyonel planlama ve etkinlik olumlu yönde etkilenecek, Dış ticaret operasyonlarının hızla gerçekleştirilmesi sağlanarak operasyon ve işgücü maliyetleri azalacağı,

Gümrük idaresi açısından: Gümrük işlem sürelerinin kısalması ve süreçlerinin izlenebilirliği sonucu idari etkinlik artacak, ticaretin kolaylaştırılması ve kaçakçılıkla mücadele konularında idari kapasitesinde önemli iyileşmeler ortaya çıkacağı,  Gümrük idarelerinin şeffaf, hesap verebilir ve modern bir kamu kurumu imajı ulusal ve uluslararası düzeyde gelişeceği,
Gümrük idaresinin fiziki, teknik ve insan gücü kaynağının etkin kullanımı sağlanacağı,
insan faktörünün sistem içindeki rolü en aza indirilerek insandan kaynaklanan hataların önlenmesi ve yolsuzlukla etkin mücadele edilmesi imkanının ortaya çıkacağı ifade ediliyor.

-Gümrük 4.0; 2010’dan sonra başlayan ve halen devam eden süreçte küresel ticaretin artık bilgi teknolojilerindeki gelişmelerle tamamen bütünleşerek ortaya çıkardığı (e-ticaret ve e-lojistik gibi) yeni konseptlerin tetiklediği bir evreden bahsedebilebileceği, bu evreyi, küresel tedarik zincirlerinin (her zamankinden daha) hızlı ve güvenli ticaret ihtiyaçlarına teknolojinin temelinde bulunduğu gümrük süreçleri oluşturduğu belirtiliyor.

-Blokzincir; Lojistik ve dış ticaret işlemlerinde kullanılan her yenilik ve kolaylık gibi bu teknoloji de gümrük süreçlerinde büyük kolaylık ve yenilikler yaratma potansiyeline sahip olduğu, Gümrük idarelerinin gümrük mevzuatına uygunluk düzeyi yüksek olan firmalara verdiği ve bu firmalara gümrük işlemlerinde bir dizi kolaylık getiren AEO sisteminin bir sonraki nesil uygulaması olarak da kullanılabileceği, AEO sistemi de temel olarak ilgili operatörlerin gümrük idaresine doğru veri sunacağına ilişkin güvene dayanmakta olduğu ancak, blokzincir uygulaması tüm kullanıcılara AEO statüsü verilmiş gibi bir sonuç doğurarak sistemin kötüye kullanılması riskini ortaya çıkarsa da, tüm belge ve verilerin güvenli ve hızlı bir şekilde ilgili otoritelere sunulmasını sağlayacak bu teknolojinin ticaretin kolaylaştırılması ve işlem hızlarının artırılması gibi faydaları da gözden uzak tutulmaması gerektiği,

Her teknoloji gibi blokzincir de,  fayda ve üstünlüklerinin yanı sıra, bünyesinde önemli riskleri barındırmakta ve bu riskler de kitlelerin bu teknolojiyi benimsenmesi önünde potansiyel engel olarak durmakta olduğu,  Blokzincirin değişmezlik (immutability) özelliği; en başta veriyi sisteme insan girdiğinden ve bu durum her zaman hataya açık olduğundan tüm sistem üzerinde “boomerang etkisi” yaratabileceği, bunun yanı sıra, bir şirketin sisteme erişimini sağlayan “özel anahtarı” hasar görürse yada yanlış kullanılırsa, kullanıcı doğrulanamadığından sistemin dışına atılacağı ve büyük miktarda veri kaybı ortaya çıkabileceği,  Blokzincirin ağların güvenliğini arttırdığı öne sürülse de, bu yeni teknolojinin sahtecilik için önemli açıklar barındıran ciddi dezavantajları da bulunmakta olduğu,  “%51’lik bir çoğunluğun” ağda değişiklik yapmak için gerekli bilgi işlem gücüne sahip olması; yeteri kadar güçlü donanıma sahip herhangi bir bireyin “%51'lik bir saldırı” yapabileceği, istenmeyen işlemler yürütebileceği, değerli bilgileri çalabileceği ve tedarik zincirini tahrip edebileceği anlamına gelebileceği,

Gümrükler açısından daha kötüsü ise, gümrük idaresinin yaptığı doğrulama işlemleri ağ ortaklarının onayını gerektirmediğinden, yani gümrüğün müşahhas görev ve yetkilerinden kaynaklandığından, herhangi bir ağ gücüne ihtiyaç duyulmadan kaçak veya yasadışı eşyanın sınırı geçmesine izin verilebilmesi gibi bir sonuç ortaya çıkabileceği ifade ediliyor.

-Gümrük 4.0 ve Tedarik Zinciri Yönetim Sistemi; Sistem yeni teknolojik imkanların gümrük süreçlerine entegre edilmesi sonucunda eşyanın üreticiden gümrükleme aşamasına kadarki sürecin optimizasyonuna dayanmaktadır. Böylece tedarik zincirinde hız ve etkinliği artırıp maliyetleri düşürmek ve gümrük işlemlerini basitleştirip hızlandırmak amaçlanmaktadır. Tedarik Zinciri Yönetim Sistemi bilgi teknolojileri, veri güvenliği ve eşya takibi olmak üzere üç ana bileşenden oluştuğu belirtilerek bunlar açıklanıyor.

-Sonuç ve değerlendirme; Bu makalede yer verilen teknolojilerin kullanılmasının ticaret maliyetlerini azaltacağı, şeffaflığı artıracağı, sahteciliği engelleyerek gümrük işlem sürelerini azaltarak ticaretin hızlanmasını sağlayacağı, ancak, bu teknolojik gelişmelere paralel olarak küresel ölçekte birçok kısıtın ortaya çıktığı da görülmekte olduğu, teknolojilerin gelişmesine paralel olarak, tüm dünyada Gümrük 4.0 başlığı altında ifade edilen teknolojilerin hayata geçirilmesinin beklenildiği, ABD, Singapur ve Güney Kore gibi ülkelerin gümrük uygulamalarında yeni nesil teknolojilerin parçası olarak blok zinciri ve RFID sistemlerini bir arada kullanan teknolojileri devreye sokmayı planlamakta olduğu, bu sayede, bir yandan eşyanın tedarik zinciri boyunca takibi sağlanırken, diğer yandan buna ilişkin verilerin insan müdahalesi olmaksızın güvenli bir şekilde alınması ve işlenmesi temin edilebileceği,
Gümrük 4.0 çağının, tedarik zinciri ve lojistik yönetiminde yepyeni bir paradigmanın ortaya çıktığı bir dönem olacağını belirtmenin “futuristik” bir değerlendirme olmayacağı sonucu ve değerlendirmesine yer verildiği görülmektedir.

Tüm Haberler