Gümrük İdaresinde Etkin ve Etkili Risk Analizi Çalışmalarında Veri Madenciliği Önemi Üzerine Bir Değerlendirme

İlk kez 2006 yılında Brüksel`de düzenlenen ve her yıl düzenli olarak başka bir üye ülkede gerçekleştirilen Dünya Gümrük Örgütü (DGÖ) PICARD (Gümrükler Akademik Araştırma ve Gelişimde İşbirliği) Konferansı`nın 13 üncüsü, 9-11 Ekim 2018 tarihlerinde ülkemiz ev sahipliğinde Malatya`da gerçekleştirildi.


Ticaret Bakanlığı Bakan Yardımcısı Sayın Fatih Metin konferansta yaptığı konuşmanın satır aralarında; en kolay, güvenli ve hızlı ticaret noktasında 3 temel ilkelerinin olduğunu, bu ilkeleri hayata geçirilmesinde önemli hamlenin gümrüklerde tam otomasyon olduğunu, tam otomasyonun ticaretin kolaylaştırılmasını sağlayacağını, yasa dışı ticaretle mücadelede önemli projelerin hayata geçirileceğini, Türkiye’nin serbest ticaretin en büyük savunucusu olarak Dünya Ticaret Örgütü ve Dünya Gümrük Örgütü'ne üye olduğunu, ülkenin dünyanın önemli enerji transit yolu üzerinde bulunduğunu, en eski ticaret yolunun da burada olduğunu, Türkiye'nin içerisinde bulunduğu pazar itibariyle tarife, kıymet ve menşe konularında devamlı yenilendiklerini belirtmiştir.


Ayrıca; konuşmasında risk yönetiminin gümrük uygulamalarında çok büyük önem ifade ettiğini, buna ilişkin olarak da veri madenciliği üzerinde çalışılan bir projeleri olduğunu, projenin bu dönem bitirerek hayata geçirilmesinin planlandığını ifade etmiştir.


Veri madenciliği ülkemiz gümrük idaresi açısından ne ifade ediyor diye literatüre baktığımızda, Gümrük ve Ticaret Uzmanı Sayın Aliye ÖZTÜRK’ ün Gümrükte Uzman Görüş İsimli derginin Temmuz-Eylül 2009 tarihli, 22’ inci sayısında yayımlanan “Veri Madenciliği ve Türk Gümrük İdaresine Getirecekleri” isimli ve o günlerden bugün geldiğimiz noktayı öngörebilen çalışması öne çıkıyor. 


Sayın ÖZTÜRK çalışmasında; veri madenciliğinin ortak tanımı olarak fazla miktardaki verinin veri ambarlarında tutulması ve bu verilerden yapılacak analizlerle anlamlı bilgilerin elde edinilmesi olarak açıklamış, sigorta şirketleri, bankalar ve pazarlama alanındaki şirketler için pazarlama stratejisi geliştirmede rolünün büyük olduğu önemine değinmiş, istatistik biliminin teknolojiyle bütünleşmesi sonucu oluşan bir araç olduğunu, özel sektör yanı sıra gümrük idaresi için artan dış ticaret hacmi karşısında iş dünyasının pazar stratejilerini destekleyecek biçimde işlemleri basitleştirip hızlandırmak durumunda oldukları için iyi bir teknik alt yapı ve donanım gerektirdiğini, Bakanlık nezdinde GÜVAS veri ambarı sisteminin bu kapsamda oluşturulduğunu, dış ticaret ve gümrük politikaları tayini açısından veri madenciliğinin önemli olduğunu, tek bir veri tabanında Gümrük Kanunu ihlalleri, kaçakçılık ve yakalama olaylarının, uluslararası Tır ve Gemi İşlemleri verilerinin, Maliye Bakanlığı verilerinin firma takipleri ve risk analizleri yapılması açısından önemine vurgu yaptığı görülmüştür.

+

Çalışmada; neden veri madenciliği sorusunun cevabını ise, dış ticarette görev alan ithalat-ihracat yapan firmalar, taşıyıcı firmalar ve gümrük müşavirliği firmalarının daha iyi tanınacağı, risk seviyelerine göre firmaların bölümlere ayrılarak değerlendirilebileceği, Basitleştirilmiş Usul ve Sonradan Kontrol Uygulamalarının uygulama alanı bulacağı, firmalar ihlalleri bakımından incelenerek olumsuz performans gösteren firmaların ortak noktalarının belirlenebileceği, bu tespitlere göre yeni öngörüler oluşturulabileceği, iyi firma ve sektörlerin kolaylıkla anlaşılabileceği, risk analizleri çerçevesinde gümrük idaresince güvenilir firmaların belirleneceği, bu kapsamda iş yükü azalacağından kamu kaynaklarının daha etkin kullanılacağı, hızlı ve doğru kararlar alınmasına yardımcı olacağı, gümrük idarelerini iş kapasiteleri ile daha iyi tanıma, performans ölçme ve kaynaklarını etkin kullanıp yönlendirmede yararlı olacağı, kaçakçılık davranışlarına oluşturulacak öngörüler nedeniyle bu tür faaliyetlerin önlenebilecek aksiyonlar alınabileceği olarak vermiştir.


Türk Gümrük İdaresi nezdinde ise 2008 yılında tüm risk analizi çalışmalarını yürütmek üzere kurulan Risk Yönetimi ve Stratejik Değerlendirme Birimi ve sonrasında Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü tarafından adım adım gerçekleştirilen Yetkilendirilmiş Yükümlü, Tek Pencere, Liman Tek Pencere, Konteyner ve Liman Takip Sistemi, Kağıtsız Beyanname, NCTS ve Risk Yönetimi Eşleştirme Projesi gibi proje çalışmalarının hız kazanması, gümrük idaresi teknik alt yapısı olarak Merkezi Bilge otomasyon sisteminin hayata geçirilmesi, emniyet, güvenlik, vergisel ve kaçakçılıkla mücadele anlamında gümrük idaresi denetimindeki limanlarda Araç Konteyner Tarama, Tren Tarama Sistemi, Bagaj ve Kargo Tarama Sistemleri, kapalı Devre Televizyon Sistemleri, Radyasyon İzleme, Araç Takip Sistemleri gibi sistemlerin kuruluşu, Bölge Müdürlükleri nezdinde yerel risk analizi çalışmaları yürüten Risk Analizi Şube Müdürlüklerinin oluşturulması, risk analizi programlarının (merkezi-yerel) geliştirilip gerek Bakanlık merkez gerekse taşra teşkilatında verilerin toplanması/analizi/değerlendirilmesi gibi çalışmalarla beraber mali amaçlı ve emniyet/ güvenlik amaçlı yapılan gümrük denetim ve kontrollerinin önemli ölçüde etkinleştirildiği gözlemlenmektedir.


Ticaret Bakanlığı nezdinde risk yönetimi konusunda  yürütülen tüm bu çalışma ve faaliyetler, Sayın ÖZTÜRK’ ün “Veri Madenciliği ve Türk Gümrük İdaresine Getirecekleri” isimli çalışmasında yer alan bilgi, açıklama, görüş ve değerlendirmelerini daha  da anlamlı hale getiriyor. 


Sayın Fatih METİN’in konferansta bahsettiği Almanya ve İngiltere Gümrük İdareleri ile birlikte yürütülen “Risk Yönetimi Eşleştirme Projesi” hakkında Bakanlık web sitesinden elde edilen bilgilerden, projenin 01 Şubat 2012 tarihinde başlatıldığı, hedeflerinin risk analizi uygulamasında etkinliği en üste çıkarmak, daha etkin ve verimli risk analiz ve değerlendirmeler yapmak üzere merkez ve taşra personelinin eğitimine yönelik faaliyetlerin gerçekleştirilmesi, risk yönetimi ile ilgili gerekli dokümantasyonun hazırlanması olduğu anlaşılmaktadır.


Proje kapsamında, Almanya ve İngiltere Gümrük idareleri risk analizi uygulamaları ile ülkemiz risk analizi uygulamalarının eşleştirilmesi öngörüldüğünden, özet beyanda risk analizi, detaylı beyanda risk analizi, NCTS’ te risk analizi, hızlı kargo taşımacılığında risk analizi, posta yoluyla yapılan gümrük işlemlerinde risk analizi, veri madenciliğinin risk analizinde kullanımı konularında farklı faaliyetlerin gerçekleştirildiği,


Aynı proje kapsamında toplam 60 faaliyetin gerçekleştirildiği, bu faaliyetlerin 12’sinin çalışma grubu, 38’inin eğitim faaliyeti, 10’unun İngiltere ve Almanya’da gerçekleştirilen çalışma ziyaretleri ve staj programlarından oluştuğu, 5 yıllık bir Strateji Belgesi (Business Strategy Document) ve Türk Gümrük Teşkilatında merkez ve taşra personeli için risk analizi hizmetlerinin gelişmesinde yol gösterici niteliğinde olacak Risk Analiz Rehberi (Best Practise Guideline) hazırlandığı, risk analizi konusunda hâlihazırda eğitim veren personel ile bölgesel risk analizinden sorumlu personel arasından "eğitici" olacak 16 personel için eğiticilerin eğitimi faaliyeti gerçekleştirildiği görülmüştür.


Sonuç olarak;

Ülkemiz Gümrük İdaresi nezdinde İyi, doğru bir risk yönetimi ve teknik alt yapısı sayesinde geçmiş on yıllık periyottaki faaliyetler dikkate alındığında, toplanan gümrük vergilerinin artışı, yasal mevzuata daha iyi uyum sağlanması, yasa dışı ticaretin engellenmesi, Basitleştirilmiş Usul ve Sonradan Kontrol uygulamaların hayat bulmasıyla gümrük işlem sürelerinin azalması, gümrük yükümlülüklerini yerine getiren, kayıt sistemi düzenli, mali yeterliliği bulunan güvenilir ticaret erbabının gümrük uygulamalarından kaynaklı maliyetlerinin düşürülmesi, dış ticaretin daha kolay, hızlı ve güvenli bir hale gelmesi, gümrük idaresinin enerjisini/kaynağını yasa dışı ticaretin, kaçakçılık faaliyetlerinin önlenmesi konularına yoğunlaştırması gibi noktalardaki gelişmeler oldukça sevindiricidir.


Global seviyede dış ticaret ve gümrük politikalarının oluşturulması, geliştirilmesi, uluslararası hızlı pazar stratejilerinin desteklenmesi, arz zincirin güvenliği konularında risk analizi çalışmalarında ihtiyaç duyulan doğru ve yeterli verilerin toplanması, toplanan verilerden anlamlı bilgilerin elde edilmesine yönelik etkin/etkili analizler yapılması, özel olarak modellenen ve tarihsel derinliği olan veri depolama sistematiği içerisindeki verilerin önemli karar süreçleri için değerlendirilebilecek, kullanılabilecek durumda olması gibi unsurların günümüzde veri madenciliğinin önemini artırdığı değerlendirilmektedir.


Gerek özel sektör gerekse kamu idaresi nezdinde önümüzdeki dönem gerçekleştirilecek neredeyse tüm faaliyetlerde veri madenciliği, veri madencileri deyimlerini daha sıklıkla duyacağız ve telaffuz edeceğiz gibi. 


 Mustafa YUNAR

2M YGM ve Danışmanlık Hizmetleri A. Ş.

Kurucu Ortak



https://drive.google.com/file/d/0B8ARTfoKjRggbzJLblRGdVN4R1k/view
https://risk.ticaret.gov.tr/projeler-faaliyetler-uygulamalar/projelerfaaliyetleruygulamalar
http://muhafaza.ticaret.gov.tr/kacakcilikla-mcuadele/proje-ve-teknik-sistemler

Tüm Haberler