Firmalarca Sonradan Kontrol Denetimi Faaliyeti Öncesi Danışmanlık Hizmeti Desteği Alınmalı Mı ?

4458 sayılı Gümrük Kanununun 73’üncü maddesinin 1’inci fıkrası; “Gümrük idareleri, eşyanın tesliminden sonra ve beyannamedeki bilgilerin doğruluğunu saptamak amacıyla, eşyanın ithal veya ihraç işlemlerini veya sonraki ticari işlemlere ilişkin ticari belge ve verileri kontrol edebilirler. Bu kontroller beyan sahibine, söz konusu işlemler ile doğrudan ya da dolaylı olarak ticari yönden ilgili diğer kişilere veya belge ve verileri ticari amaçla elinde bulunduran diğer kişilere ait yerlerde yapılabilir. Mümkün olduğu takdirde eşya muayene de edilebilir.” Hükmünü içermektedir.

Gümrük işlemlerinde sonradan kontrol (post clearance audit) uygulamasının esasları, uluslararası anlaşmalarla belirlenmiş olup, Batı Avrupa ülkeleri olmak üzere birçok ülkede uygulaması halen sürdürülmektedir.

Gümrük Kanununun 73’üncü maddesi de ülkemizde bu kapsamdaki sonradan kontrolü mümkün kılmaktadır.

Gümrük Teşkilatınca Gerçekleştirilen Sonradan Kontrol Uygulaması ile Hedeflenen Nedir ?

  • Sonradan kontrol, aynı zamanda rehberlik sağlama yönü bulunan bir uygulama olup, gümrük mevzuatının herkese eşit/yeknesak bir şekilde uygulanmasının sağlanmasının amaçlandığı anlaşılmakta, ayrıca gümrük ve dış ticaret mevzuatına firmaların daha fazla nüfuz etmeleri temin edilerek, yersiz ihtilafların, maliyet ve zaman kayıplarının önlenmesinin hedef alındığı görülmektedir.
  • Uygulamanın, risk analizine dayalı ve objektif olması nedeniyle “rehberlik sunma” ve “yardım” ilkesi de bulunmaktadır.
  • Sonradan kontrol uygulamasının yol gösterici ve önleyici fonksiyonu sayesinde yükümlülerin benzer ihlallerinin azaltılması, kullanışsız veya hatalı prosedürlerden kaçınmaları, hataların üstesinden gelmeleri ve zayıf oldukları noktaları görmelerin sağlanması amaçlanmaktadır.
  • Ayrıca sonradan kontrol sisteminin, gümrük idaresi üzerindeki yükün azaltılması, dış ticarette gümrük uygulamalarından kaynaklanan maliyetlerin en aza indirilmesi, mevzuata uygun olarak yürütülen ticaretin daha kolay yapılması, aynı zamanda yasa dışı ticaretle ve kayıt dışılıkla daha etkili mücadele edilebilmesi fonksiyonları da bulunmaktadır.

Sonradan Kontrolün Firmaya Sağladığı Avantajlar Nelerdir ?

Gümrük beyanlarının sonradan kontrolünün uygun bir biçimde yapılması halinde;

  • Gümrük işlemlerinin basitleştirilmesiyle birlikte, ithalatçı ve ihracatçı firmaların gümrüklerde harcadıkları süre en aza inecek, mallarının dağıtımını hızlı bir şekilde yapmalarına imkân sağlanmış olacak, zaman ve maliyet kayıplarının önüne geçilecek,
  • Malların gümrüklerden ilişik kesme sürelerinin azalması, iş sahiplerinin rekabet gücünü de artıracak,
  • Malların gümrüklerde bekleme sürelerinin azaltılması, hem depolama ve hem de sigorta masraflarında tasarruf sağlayacak,
  • Sonradan kontrol ve risk yönetimi tekniklerini kullanan gümrük idareleri, sadece yapılan işleme dayalı kontrolden, daha gelişmiş firma odaklı denetime geçme fırsatını yakalayabileceklerdir.
  • Bunların yanında herhangi bir beyan eksikliğinin gümrük idaresi tespitinden önce firmaca kendiliğinden bildirimde/ihbarda bulunduğu durumlarda bir kısım gümrük idari para cezasının %15 nispetinde ödeneceğinin bilinmesi önemlidir. Yine kendiliğinden bildirim ile birlikte Gümrük Uzlaşma Müessesesinden istifade edilmesi durumunda hata ve noksanlar çok düşük maliyetler ile bertaraf edilebilecektir.

Sonradan Kontrol Kapsamında Denetlenecek Firmalar Ticaret Bakanlığınca Nasıl seçilmektedir?

  • Sonradan kontrole tabi tutulacak yükümlüler Ticaret Bakanlığı Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğünce “yıllık” olarak önceden belirlenmektedir.
  • Denetime tabi tutulacak şirketlerin bir kısmı “risk kriterlerine” dayanarak tespit edilmekte, diğer kısmı ise “rastgele” olarak seçilmektedir. Zaman zamanda Bakanlıkça sektör ve eşya bazında seçimler de yapılabilmektedir.

Bu kapsamda; gümrük işlemleri gerçekleştiren her bir firmanın sonradan kontrol planı çerçevesinde denetime tabi tutulması söz konusudur.

Diğer taraftan, 2018 yılı Eylül ayı başı itibarı ile Ticaret Bakanlığınca verilen Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası sahibi firma sayısı da 366’ya ulaşmıştır. Keza, “Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği” ilgili hükümleri gereği yerinde incelemeye konu YYS koşulların karşılanıp karşılanmadığı, sertifikanın düzenlendiği tarihten itibaren her üç yılda bir sonradan kontrol yetkilisi (Gümrük ve Ticaret Müfettişi) tarafından sertifika sahibinin tesislerinde gerçekleştirilecek yerinde izleme ile tespit edilmesi gerekmektedir.

Ticaret Bakanlığınca Resmi Gazetede yayımlanan “Sonradan Kontrol ve Riskli İşlemlerin Kontrolü Yönetmeliği” ilgili hükümleri uyarınca firmaların bazı hakları ve yükümlülükleri bulunmaktadır.

Sonradan Kontrol Kapsamında Firma Hakları Nelerdir ?

  • Firmalar sonradan kontrolün başlama tarihini geçerli ve kabul edilebilir nedenlerle ertelenmesini istisnai olarak talep edebilir,
  • Sonradan kontrol kapsamındaki incelemelerin firmanın çalışma saatleri içerisinde gerçekleştirilmesini talep edebilir,
  • Sonradan kontrol sırasında tespit edilen konular ve hukuki sonuçları hakkında bilgi talep edebilir,
  • Sonradan kontrole tabi kişilerin yapılan incelemede bizzat bulunmak veya vekil bulundurabilirler,
  • Sonradan kontrol sonucunda nihai görüşme yapılmasını veya yapılmamasını talep edebilir,
  • Sonradan kontrol denetim raporunun kendilerine verilmesini veya gönderilmesini talep etmek ve söz konusu rapor hakkında süresi içerisinde görüş bildirmek,

Gibi haklara sahiptirler.

Sonradan Kontrol Kapsamında Başlıca Firma Yükümlülükleri Nelerdir?

  • Sonradan kontrol için esas oluşturan her türlü bilgi, veri, kayıt, defter, belge ve diğer evrakları sunmak ve yardımı sağlamak,
  • Sonradan kontrolün yapılabilmesi için uygun bir çalışma ortamı ve gerekli yardımcı maddeleri bedelsiz sağlamak,
  • Denetim elemanlarının kişilere ait iş yerlerinin her yerine girmesine ve inceleme yapmasına müsaade etmek,
  • Yabancı dilde düzenlenmiş belgeleri ücretsiz olarak tercüme etmek, elektronik verileri ücretsiz olarak okunabilir hale getirmek,
  • Denetçiye gerekli belgeler ile bilgi işlem sistemi vasıtasıyla tanzim edilmiş bilgi, belge ve verilere doğrudan veya dolaylı olarak erişimine yardımcı olmak,
  • Denetimle ilgili olan bir firma yetkilisini görevlendirmek,

Gibi yükümlülükler bulunmaktadır.

Sonradan Kontrol Denetimi Sırasında Gümrük ve Ticaret Müfettişlerince Nelere Bakılmaktadır?

Sonradan kontrol, özellikle belirli risk alanlarında uygunluk denetimi amacıyla yapılmaktadır.

Bu alanlar genel olarak;

  • 1. Rejim
  • 2. Kıymet
  • 3. Menşe
  • 4. Tarife
  • 5. Vergilendirme
  • 6. İstisna ve Muafiyetler
  • Olarak belirtilebilir.
  • Gümrük kontrol/denetim sisteminin son aşamasını oluşturan söz konusu denetim, belirli bir sektörü ya da seçili bir işlemi yoklama usulü ile kapsayabileceği gibi, belirli bir döneme ait ithalat, ihracat, antrepo vb. işlemlerinin tümünü de içine alabilmektedir.
  • Sonradan kontrol; gümrük işlemlerinin ve bu işlemlerle bağlantılı diğer hesap kayıt ve belge ve bilgilerin kontrolünü içermektedir. Sadece ithalat ve ihracat işlemi değil gümrükle ilgili (antrepo, rejim, menşe, kıymet, tarife, vergilendirme unsurları, onaylanmış kişi vb.) tüm işlemlerin kontrolü söz konusudur.
  • Sonradan kontrol, sadece firmaların yaptığı işlemlerin kontrolü değil, yapacağı işlemlere ilişkin hem kontrol hem de bilgi alış-verişinin yapılmasını da içermektedir.
  • Yine gümrük işlemleriyle bağlantılı muhasebe kayıtlarının, kambiyo hareketlerinin, çalışanların mevzuat bilgilerinin kontrolünü de içerir.

Firmalarca Sonradan Kontrol Denetimi Faaliyeti Öncesi Danışmanlık Hizmeti Desteği Neden Alınmalı ?

Ticaret hayatı içerisinde kamu denetiminin her türlüsüne açık bulunulduğundan, firmalarca bu tür kontrollere önceden hazırlıklı olması yararlı olacaktır.

Gümrük İdarelerince/Gümrük ve Ticaret Müfettişlerince yapılacak muhtelif kontrollerden önce ve/veya yapılmış olan beyanların uzman kişiler tarafından kontrolünün sağlanma imkanı her zaman bulunmaktadır.

Keza, herhangi bir beyan eksikliğinin gümrük idaresince tespitinden önce firmaca kendiliğinden bildirimde bulunduğu durumlarda bir kısım gümrük idari para cezasının %15 nispetinde ödeneceğinin bilinmesi önemlidir. Kendiliğinden bildirimin Gümrük Uzlaşma Müessesesinin birlikte kullanılması halinde hata ve noksanlı olan işlemlerde çok düşük maliyetlerle bertaraf edilme imkanı bulunmaktadır.

Yukarıdaki bilgilendirmeler ışığında firmanın gerek ”Sonradan Kontrol Ve Riskli İşlemlerin Kontrolü Yönetmeliği” kapsamında Gümrük ve Ticaret Müfettişleri tarafından ya da gümrük idaresince her an kontrol edilebileceğinden, günümüzde gümrük ve dış ticaret işlemlerinin giderek daha teknik ve karmaşık bir hale gelmesi, mevzuatının sürekli güncellenmesi/değişiklik göstermesi, bunların beraberinde gümrük işlemlerinde yapılan noksanlık ve hatalar nedeniyle, firmalar ciddi olumsuzluk/riskler ile karşı karşıya kalabildiğinden, bu karmaşık yapı ve ortaya çıkabilecek riskler doğrultusunda bu süreci etkin bir şekilde yönetmek isteyen firmalarca gümrük ve dış ticaret işlemleri kapsamında dış destek ihtiyacı duyulmaktadır.

Danışmanlık hizmeti desteği alındığında; firma yoklama yöntemiyle seçilecek beyanlarının/işlemlerinin eşyanın stok kayıtlarına giriş ve stoktan çıkış aşamasına kadar gerçekleştirilen muhasebe kayıtlarını gösterir yevmiye fişi ve eki belgeler, alt hesaplar bazında ayrıntılı mizan dökümleri, firma ithalat/ihracat dosyalarında mevcut belge ve bilgiler ve fiziki yürütülen işlemler üzerinden (firma gümrük ve dış ticaret işlemleri sözleşmelerinin mevzuat uyumluluğunun kontrolü, firma statü ve faaliyetlerinin kontrolleri, tarife ile ilgili kontroller, menşe kontrolleri, kıymete ilişkin kontroller, rejim kontrolleri, vergilendirmeler, istisna ve muafiyet hükümleri uygulamalarının kontrolü, firma ihlallerine ilişkin kontroller, gümrük prosedürlerinin gözden geçirilerek kontrolü vb.) tecrübeli, konusunda uzman, denetim nosyonuna haiz kimselerle birlikte gözden geçirilerek, gümrük ve dış ticaret mevzuatına daha fazla/hızlı nüfuz edilmesi imkanı sağlanabilecek, riskler önceden bertaraf edilerek yersiz ihtilaflar, maliyet ve zaman kayıplarının yaşanması önlenebilecektir.

Sonradan Kontrol Denetimi Öncesi Danışmanlık Desteği Alınması Durumunda Ne Gibi Değerlendirme ve Öneriler Getirilmektedir ?

  • Firma işlemlerinin uzman kimselerce önceden incelenmesi ve kontrolü sonucunda;
  • Firma riskli işlemlerinin ortaya konulması,
  • Firmanın gümrük işlemleri yönüyle güçlendirilmesi gereken alanların belirlenmesi,
  • Eşyanın yurda girişinden, üretimden çıkışına veya yurt dışı edilişine kadar devam eden süreç takibine olanak sağlayan kayıt sisteminin analizi, bu çerçevede ihtiyaç analizi,
  • Tedarik–üretim-ihracat zincirinin elektronik olarak takip edebilmesi ve her an denetime hazır olunabilmesi için ilave kayıt altına alınması gereken iş süreçleri hangileri (Örneğin ihracat işlemleri ile DİİB’ leri arasında ilişki kurabiliyor mu, aksi takdirde eşyayı yurt içinde bırakmış muamelesi görebileceğini biliniyor mu? Yan sanayicileriniz muhasebe kayıtlarınızda izlenebilir durumda mı? )
  • Gümrük İşlemlerinin muhasebe kayıtlarına doğru kaydedilmemesi ile vergisel ihlallerin ve tekerrüren vergi ödenmesinin (hem maliye hem gümrük) önüne geçilmesi,
  • Yapılan kontroller sonucunda tespit edilen yanlış beyanların/ hataların/cezaların en aza indirilmesi için yapılması gerekenler, alınması gereken önlemler,
  • Gümrük idaresince firmanın fiziki kontrole tabi tutulma oranını en aza indirilmesi ve maruz kalınan cezaların önlenmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi (iş süreçleri, belgelendirme, Gümrük Müşaviri ile ortak çalışılması gereken alanlar vb.)
  • Gümrük İşlemlerinde en çok maliyeti ve süreyi/gecikmeleri artıran uygulamaların belirlenmesi, bunların ortadan kaldırılması için yapılacaklar,
  • Firma için henüz alınmamış ise OKSB veya YYS statüsü alınmasının gerekliliğine yönelik ve maliyet fayda analizinin yapılması.
  • Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliğinde belirtilen soru formunda muhasebe kayıtları üzerinden beyanname ile ilgili kayıtların izlenebilir koşulu bulunduğundan, bu koşul gereği muhasebeye kaydı gerçekleştirilen para transferlerinin ve faturaların yanlarına, birden çok ekrandan da olsa sorgulama/raporlama yapmak suretiyle beyanname numaralarının getirilmesi beklendiğinden, şayet eksiklik var ise muhasebe kayıtlarında yöntemlerin önerilmesi,
  • Aynı eşyanın farklı gümrük idarelerinde farklı prosedürlere tabi tutulup tutulmadığı, bu hususun gümrük idareleri ile ikili görüşmelerde ele alınması, farkındalık yaratılması. Kullanılan gümrük rejimlerinin ve işlem yapılan gümrük idareleri bazında değerlendirilmesi. Firma üretim/depo/antrepolarına olan konumu itibariyle uyumlu olup olmadığı, kısaltılabilecek, maliyet düşürecek iş süreci olup olmadığı,
  • Teminat verilmiş olan işlemlerin incelenerek, doğru ve en az maliyetli şekilde uygulanıp uygulanmadığının tespiti.
  • Firmanın sahip olduğu YYS, OKSB gibi Statü Belgelerinin ve bu belgelerden yararlanılan hakların korunması, kaybedilmemesi için izlenmesi gereken prosedür ve yöntemlerin belirlenmesi,

Gibi değerlendirme ve öneriler getirilmektedir.

Mustafa YUNAR

2M YGM ve Danışmanlık Hizmetleri A.Ş.

Kurucu Ortak