AB Uzmanı Emrah ASLAN'ın Soru ve Cevaplarla Dış Ticarette “Varış Öncesi İşleme” Projesi Konulu Makalesi

Daha Az Maliyetle ve Daha Süratli Dış Ticaret Yapmak Mümkün Mü?
Soru ve Cevaplarla Dış Ticarette “Varış Öncesi İşleme” Projesi


Daha az maliyetle ve daha hızlı bir şekilde dış ticaret yapmak mümkün mü? Gelişmiş ülkeler ile ülkemiz dış ticaret süreçleri arasında bir fark var mı? Japonya’daki bir firma ile benzer koşullarda dış ticaret işlemlerimizi tamamlayabilir miyiz?...

 


İşte bu makalemizde, bu soruların cevaplanmasına imkân tanıyan kilit enstrümanlardan “VARIŞ ÖNCESİ İŞLEME” konusunu ele alacağız.

Peki, bu makaleyi kimler okumalıdır? 

Öncelikle dış ticaret alanıyla ilgili her profesyonel, bu yazıdan yararlanabilir. 

 

Ayrıca, dış ticaret işlemlerinde gereğinden fazla bürokrasi olduğunu, bekleme ve kontrol sürelerinin firmalar açısından ilave maliyetlere yol açtığını ve bu durumun da Türkiye’nin çıkarlarına hizmet etmediğini düşünen her firma bu makaleyi okuyabilir. 

Son olarak ise; ithalat, ihracat ve uluslararası taşımacılık alanında faaliyet gösteren ve kamu kurumlarımızdan ne bekleyebiliriz, Türkiye’yi nasıl daha iyi bir uluslararası performansa ulaştırabiliriz üzerinde düşünce üreten her özel sektör temsilcisi de bu makaleden istifade edebilir. 

TEMEL DÜZEN:

Geleneksel olarak, dış ticarete konu eşyaya ilişkin gerekli belgelerin tamamlanması sonrasında gümrük idarelerine beyanname verilmekte ve eşyanın gümrük idaresine fiziki olarak sunulması akabinde de ihracat ve ithalat işlemleri başlamaktadır. Gümrük idareleri bu aşamadan sonra, kendilerine fiziki olarak sunulan eşya ile bağlantılı risk analizlerini gerçekleştirmekte ve gerekli kontrol süreçleri başlatılmaktadır.

Ülkemizde ise bu süreç, güvenlik ve emniyet amacı ile gerçekleştirilen risk analizi kapsamında özet beyan ile başlatılmakta ve akabinde dış ticarete konu eşyaya ilişkin gerekli belgelerin tamamlanması sonrasında gümrük idarelerine beyanname verilmektedir.

Mülga Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, yeni Ticaret Bakanlığı, tarafından kamuoyuyla paylaşılan resmi veriler incelendiğinde geleneksel olarak yürütülen bu süreçler sonrasında, ithalata konu her 100 işlemin 17’si fiziki kontrole tabi tutulmaktadır. Başarı oranı ya da isabet oranı olarak ifade edilen, fiziki kontrole tabi eşyanın kaçında bir olumsuzluk bulunduğu incelendiğinde ise, resmi rakamlar kontrole tabi tutulan her 100 işlemin sadece dört (4) tanesinde uygunsuzlukla karşılaşıldığını göstermektedir . 

Bu sürecin, gerek zaman, gerek maliyet, gerek gelecek iş potansiyeli ve gerekse de ülkenin dış ticaret cazibesi açısından tabiatı gereği birtakım sonuçları olmaktadır.

Zira; olması gerekenden uzun süren belge kontrolü ve zaman alıcı fiziki kontroller, dış ticaret işlemleri açısından zaman kayıplarına ve tahmil, ardiye, terminal, demuraj giderleri vb. ilave maliyetlere sebebiyet verebilmektedir. Bu alanlarda kurulabilecek iyileştirme mekanizmalarının, tam da bu sebeplerle ülke ekonomisine ve uluslararası dış ticaret cazibesine doğrudan ve dolaylı katkıları olacaktır.

SORU 1: VARIŞ ÖNCESİ İŞLEME NEDİR?

Dünya Gümrük Örgütü Gümrük Prosedürlerinin Uyumlaştırılması ve Basitleştirilmesi Uluslararası Sözleşmesi ya da genel adıyla Revize Kyoto Sözleşmesi’nin 3.25 inci Standardı; dış ticaret eşyasına ait gümrük beyannamesinin ve beyanname eki belgelerin, eşyanın fiziki olarak gümrüklere getirilmesinden önce verilmesi ve gerekli kontrol süreçlerinin başlatılmasını varış öncesi işleme mekanizması olarak tanımlamaktadır.

Dünya Ticaret Örgütü Ticaretin Kolaylaştırılması Anlaşması’nın 7/1 inci Maddesi; dış ticarete konu eşyanın serbest bırakılma sürecinin hızlandırılması amacıyla, eşyanın fiziki olarak gümrük idaresine sunulması ya da ülkeye getirilmesi öncesinde gümrük beyannamesinin ve eki tüm diğer belgelerin sunulabilmesine imkân veren mekanizmayı “varış öncesi işleme” olarak adlandırmaktadır. Anlaşmaya göre gümrük beyannamesi ve eki belgelerin gümrüklere sunulması için “varış öncesi işleme” elektronik alt yapısının da kurulması gerekmektedir. 

Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu Ticaretin Kolaylaştırılması Rehberi ise; ithalat eşyasının ülkeye getirilmesi ve ihracat eşyasının da gümrüklere sunulması öncesinde, ilgili kamu kurumlarına gerekli risk analizi ve kontrol süreçlerini planlamaları açısından gümrük beyannamesinin verilmesi uygulamasını, varış öncesi işleme olarak açıklamaktadır. 

SORU 2: VARIŞ ÖNCESİ İŞLEME MEKANİZMASININ TEMEL GAYESİ NEDİR?

Temel düşünce, dış ticaret eşyasının kamu kurumlarına önceden bildirilebilmesi ve ilgili kamu kurumlarının işlemlerini mümkünse önceden belge üzerinden tamamlayabilmeleri, mümkün değil ise de gerçekleştirecekleri fiziki kontrol vb. iş süreçlerini önceden planlayabilmeleridir. 

Böylelikle dış ticaret işlem süreçleri azaltılacak, maliyetler düşürülebilecek ve kamu kurumları açısından da daha planlı çalışma sayesinde insan kaynakları bakımından optimum fayda elde edilebilecektir. 

SORU 3: VARIŞ ÖNCESİ İŞLEME MEKANİZMASININ OLMADIĞI ÜLKELERDE NE TÜR SORUNLARLA KARŞILAŞILMAKTADIR?

Varış öncesi işleme mekanizmasının olmadığı ülkelerde, genellikle işlem süreçleri uzun sürebilmekte ve bu durum dış ticaret işlemleri açısından ilave maliyetlere sebebiyet verebilmektedir. 

Beklemeler sonucu oluşan demuraj giderleri, depolama ücretleri, ilave elleçleme masrafları vb. giderler maliyet kalemleri arasında sayılabilir. İlave maliyetler sonucunda ise, tedarikçiler transfer fiyatlaması ile bu masrafları genelde tüketicilere aktarabilmekte ve ülke halkı aynı ürünü, aynı hizmeti maalesef daha yüksek bir ücretle elde edebilmektedir. 

Makroekonomik düzeyde ise, bu etkiler ulusal enflasyon düzeyinin yükselmesi ile sonuçlanmaktadır. Dolayısıyla bu tarz ülkeler, dış ticaret işlem süreçlerinin hızlı ve daha az maliyetle sağlandığı diğer ülkelere nazaran lojistik olarak dezavantajlı bir konuma düşmektedirler. Artan enflasyon rakamları ve diğer ülkelere kıyasla uzun ve ilave maliyetli dış ticaret yapısı, bu tarz ülkeleri doğrudan yabancı yatırım açısından da negatif kılmaktadır. 

Bu olumsuz etkenlerin bertaraf edilmesi amacıyla tesis edilen varış öncesi işleme mekanizması, gerekli tüm belgelerin ilgili kamu kurumlarından daha ithalat ve ihracat eşyası gümrüklere getirilmeden önce tedarik edilebilmesi ve akabinde de ekonomik operatörlerin gümrük beyannamesi ve eklerini gümrüklere ve ilgili diğer kamu kurumlarına yine eşyanın varışı öncesinde verilebilmesi bakımından önem taşımaktadır. 

SORU 4: VARIŞ ÖNCESİ İŞLEME MEKANİZMASI EN İYİ UYGULAMA ÜLKE ÖRNEKLERİ NELERDİR?  

Bu alandaki tartışılmaz en iyi uygulama Japonya’da görülmektedir. Ayrıca, ABD’deki kısa adıyla PAP Sistemi (Pre-Arrival Processing System) ve Kanada’daki PARS (Pre-Arrival Review System) uygulaması da kısmen bu alandaki öncü uygulamalar olarak sıralanabilir. 

Bu alandaki lider Japonya’nın uygulaması incelendiğinde en dikkat çekici konu; 2018 yılı itibariyle daha Türkiye de dâhil birçok ülkede uygulaması olmayan bu mekanizmanın Japonya’da 1991 yılından bu yana uygulanmakta olmasıdır. Dolayısıyla bu alanda Japonya’dan, dünyanın geri kalanının öğreneceği çok şey bulunmaktadır. 

Kaizen felsefesi olarak ifade edilen sürekli aşama aşama iyileştirme düşüncesinin Japon teknolojisinde olduğu gibi, gümrüklerinde de can bulduğunu söyleyebiliriz…

Japonya varış öncesi işleme mekanizması irdelendiğinde belirtilebilecek temel noktalar ise;

- İthalat beyannamesi ve eki belgeler eşyanın ülke limanlarına gelişinden önce Japonya Gümrüklerine sunulmaktadır. 
- Japonya Gümrükleri, eşyanın varışı öncesinde nihai risk analizi ve belge kontrollerini tamamlamaktadır.
- Belge kontrolleri sonucunda fiziki kontrol öngörülmesi halinde, yasal amaçlara halel vermeksizin, ithalatçıya fiziki kontrol uyarısı bildiriminde bulunulmaktadır.
- Herhangi bir eşya ayrımı olmaksızın tüm ithalat eşyası varış öncesi işleme mekanizmasından yararlanabilmektedir.
- Varış öncesi ithalat beyannamesi, eşyanın getirilmesinden en fazla 10 gün önce olmak üzere, taşıma senedinin oluşturulması ya da haftalık güncel döviz kurlarının yayımlanması sonrasında verilebilmektedir. 
- Japonya’da deniz yolu ile ithalatta varış öncesi kullanım oranı % 54 düzeyindedir.
- Varış öncesi mekanizmasına en fazla konu olan durumlar; bozulabilir mallar, hızlı kargo ürünleri, yılbaşı sezonu ürünleri ve birden fazla ithalat ürününü kapsayan beyannamelerdir. 
- Varış öncesi işleme mekanizmasının ayrı bir beyanname formu bulunmamaktadır. Normal ithalat beyannamesi kullanılmaktadır. 
- Fiziki kontrol öngörülmediği sürece, ithalat izni verilmekte ve eşya daha ülkeye gelmeden tüm süreç tamamlanmaktadır. 
- Japonya Gümrükleri açısından, varış öncesi işleme mekanizmasının hiçbir mali yükü olmamıştır. Yapılan tek değişiklik, ithalat beyannamesinin verilme zamanının, eşyanın gelişi öncesinde yapılabilmesine imkân sağlanacak şekilde değiştirilmesi olmuştur. Bilakis, kamu kurumlarının varış öncesi elde edilen bilgiler sayesinde yapabildikleri planlamalar ile kamu kurumlarına finansal pozitif katkı bile sağlanmıştır. 

SORU 5: BURSA’DA YERLEŞİK FİRMAMIZ İLE TAŞIMA ARAÇLARI İÇİN OTURMA TAKIMLARI ÜRETİYOR VE BİRÇOK ÜLKEYE İHRACAT GERÇEKLEŞTİRİYORUZ. ÜRETİMLERİMİZDE 8477.10.00.00.00 TARİFE POZİSYONUNDA YER ALAN YÜKSEK TEKNOLOJİ ENJEKSİYON MAKİNALARI KULLANIYORUZ. MAKİNALARIMIZI İSE AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ’NDEN İTHAL EDİYORUZ. FAKAT İTHALAT SÜRECİ VE BU MAKİNELERİ BİR AN ÖNCE ÜRETİM SAHAMIZA KOYMAMIZ KİMİ ZAMAN ÖNGÖRÜLMEDİK MALİYET VE GECİKMELER İLE OLUYOR. VARIŞ ÖNCESİ İŞLEME MEKANİZMASINDAN BU KONUDA NASIL İSTİFADE EDEBİLİRİZ?

Varış öncesi işleme mekanizması ile gümrüklere verilmesi gereken ithalat beyannamesinin ve diğer kurumlardan alınması gereken izin, onay ve uygunluk belgelerinin eşya daha Türkiye’ye gelmeden elektronik ortamda temin edilebilmesi ve sunulabilmesi amaçlanıyor.

Firmanız açısından konu özel olarak irdelendiğine ise; Amerika Birleşik Devletleri’nden ithal edilen 8477.10.00.00.00 GTİP numaralı enjeksiyon makinalarınız için CE İşareti Taşıması Gereken Bazı Ürünlerin İthalat Denetimi başlıklı 2018/9 sayılı Tebliğ gereğince, ithalatta Ticaret Bakanlığı’ndan (mülga Ekonomi Bakanlığı) TAREKS referans numarası almanız gerekiyor. Bu durumda varış öncesi işleme mekanizması kapsamında firmanız için oluşacak yol haritası şu şekildedir:

1. CE İşareti Taşıması Gereken Bazı Ürünlerin İthalat Denetimi başlıklı 2018/9 Tebliğ gereğince ithalatta girdi ürünün TAREKS referans numarasının doğrudan oluşturulmasına dair muafiyetinizin bulunmaması halinde, Ticaret Bakanlığı’na TAREKS referans numarası başvurunuzu makinanız henüz ABD’deyken yapacak ve TAREKS referans numaranızı temin edebileceksiniz;

2. Makinalarınız Türkiye’ye getirilmek üzere daha taşıma aşamasındayken, kamu kurumlarımızın tespit edebileceği olabilecek eksik bilgi ve belgelerinizi de bu süreçte tamamlayabilecek, böylelikle eski usulde eşya gümrükte beklemedeyken gerçekleştirilen eksik belge tamamlama sürecindeki terminal ücretlerinden kurtulacaksınız;


3. Belgelerinizin temini sonrası, daha henüz Türkiye Gümrük Bölgesine gelmemiş 8477.10.00.00.00 GTİP numaralı enjeksiyon makinanız için Ticaret Bakanlığı’na, bahse konu belgeler ile fatura ve taşıma belgelerinizi de ekleyerek, kesin ithalat beyannamesi verebileceksiniz;


4. Ticaret Bakanlığı, eşya daha Türkiye’ye varmadan makinanız için gerekli risk analizlerini yapacak ve kontrol türünü (sarı, kırmızı, mavi ya da yeşil hat) ve derecesini (tam muayene ya da kısmı muayene) tespit edecek; 

5. Ticaret Bakanlığı tarafından eşyanın belge kontrolünün, yani sarı hatta işlem görmesinin, kararlaştırılması halinde, yine bu kontrol süreci daha makinanız Türkiye Gümrük Bölgesine gelmeden önce tamamlanacak ve eski usuldeki eşya beklemedeyken yapılan belge kontrol sürecindeki maliyetlerden burada da kurtulacaksınız;

6. Fiziki bir kontrol öngörülmesi halinde ise, makinanızın varışı öncesinde gerekli kararın verilmiş ve planlamanın yapılmış olması sayesinde, hiçbir beklemeye yer vermeksizin bu kontrolün de pratik bir şekilde tamamlanması sağlanacak;

7. TAREKS kapsamında eşyanın kontrolünün yapılmasının öngörülmesi durumunda ise, makinanızın varışı öncesinde bu kontrol/tahliye kararının türü (işaret kontrolü, fiziki muayene, laboratuvar testi vb.) ve derecesinin (tam kontrol/kısmi kontrol vs.) yine risk analizi çerçevesinde daha önceden kararlaştırılmış olması ve size bildirilmiş olması sayesinde 8477.10.00.00.00 GTİP numaralı enjeksiyon makinaları ithalatı için hızlandırılmış kontrol/tahliye süreciniz söz konusu olabilecektir. 

Böylelikle, dış ticaret işlemleri açısından firmanızın zaman kayıplarının önüne geçilebilecek ve doğabilecek ilave maliyetlerinizin (tahmil, ardiye, terminal, demuraj giderleri vb.) azaltılması sağlanacaktır.
Ülkesel boyutta ise, daha önceden beklemeler ve ilave bürokratik işlemler sonucu oluşan atıl maliyetler daha verimli alanlarda yatırım sermayesi olarak kullanılabilecek ve ulusal büyüme rakamlarına pozitif katkı sağlayacaktır.

SORU 6: PEKİ, TÜRKİYE’DE VARIŞ ÖNCESİ İŞLEME MEKANİZMASINA DAİR ŞU ANKİ POLİTİKA NEDİR?

Bu alanda dış ticaret sektörümüze güzel bir haberimiz olduğunu söyleyebiliriz! 

Çünkü, 8 Mart 2018 tarihinde kabul edilen Ticaretin Kolaylaştırılması Türkiye Stratejisi ve Beş Yıllık Eylem Planı (2018-2022) ile bu alanda önemli bir projeye yer verildi.

“Eşyanın İthalat, İhracat ve Transit İşlemlerinin Hızlı Bir Şekilde Tamamlanması” başlıklı 3 nolu Eylemin 4 üncü Aktivitesi kapsamında;

“Gümrük beyannamesinin ve beyannameye eklenmesi gereken belgelerin eşyanın ülkeye varışından önce gümrük idaresine teslim edilebilmesi için, gerekli mevzuat düzenlemeleri ve altyapı çalışmaları tamamlanacaktır. “
stratejik hedefine yer verildi.

Proje kapsamında gümrük beyannamesi ile beyannameye eklenmesi gereken belgelerin eşyanın ülkeye varışından önce gümrük idaresine sunulabilmesi amacıyla kurulan ve koordinasyonu mülga Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından yapılacak “Varış Öncesi Beyan/İşleme Çalışma Grubu” adında bir de ekip oluşturuldu. Böylelikle, 2020 yılı sonuna kadar gerekli yasal ve teknik altyapının tamamlanarak varış öncesi işleme mekanizmasının Türkiye’de başlatılacağına dair kesin taahhüt kayıt altına alındı.

Bu vesileyle, beyannamelerin sadece ait oldukları eşyanın gümrüğe sunulmuş olması halinde tescil edilebileceğini düzenleyen başta 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 61 inci madde hükmü olmak üzere gerekli yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi ve bir yandan da teknik altyapının iyileştirilerek Türkiye firmalarının bu alanda da gelişmiş ülkelerdeki rakipleriyle haksız rekabete maruz kalmaksızın iş yapabilmeleri yönünde büyük bir planlamaya gidilmiş oldu. 

SONUÇ VE DEĞERLENDİRME:

İç içe geçmiş farklı parametrelerin söz konusu olduğu günümüz piyasa ekonomisinde varış öncesi işleme mekanizmasının bulunmayışı, görünmeyen negatif el olarak ticaret erbabı, tüketiciler ve genel olarak ülke ekonomisini olumsuz etkilemektedir.

Karayolu taşımacılığı ile kıyaslandığında eşyaların değiştirilmesi açısından imkânsız bir nitelik taşıyan ve bu sebeple hava, deniz ve demiryolu taşımacılığında hayata geçirilmesi çok daha kolay olan varış öncesi işleme uygulamasının, gerek özel sektör ve gerekse de kamu kurumları açısından önemli faydaları bulunmaktadır. 

Sınırlarda oluşan yoğunlukların bertaraf edilmesi, daha planlı ve organize çalışan kamu kurumları, varış öncesi işleme sayesinde limanlarda ihtiyaç duyulan depolama alanlarına yönelik gereksinimlerin azaltılması ve daha sistematik çalışan limanlar ile uluslararası ticarette lojistik bir üs olunabilmesi bu yöndeki stratejik faydalardır.

Keza; gümrüklerde iş takipçilerinin gümrük servislerinden ambar memurlarına evrak taşıması örneğindeki gibi, kısmen küçük de olsa, birçok katma değersiz iş alanları da varış öncesi işleme ile bertaraf edilecektir. 

Ayrıca, varış öncesi işleme mekanizması sonucu elde edilecek finansal tasarruflar, atıl ve verimsiz alanlardan doğası gereği katma değerli noktalara kayacaktır. Tüketiciler de, elde edecekleri mali kazanımlarını piyasa ekonomisi sistematiğinde özgürce tasarruf edebilecektir. Dolayısıyla, gerek bu alanda kazanılan finansman ve gerekse de enflasyon üzerindeki olumlu etkenler ile ülke ekonomisine katkısı, çarpan etkisi ile artan pozitif yönde olacaktır. 

Dileğimiz, Japonya’da olduğu gibi varış öncesi işleme mekanizmasının gerek özel sektör ve gerekse de kamu kurumlarımız açısından bir “kazan-kazan” olduğu dikkate alınarak, tıpkı Japonya örneğindeki gibi herhangi bir firma ya da eşya ayrıştırması yapılmaksızın ticaretin kolaylaştırılmasına yönelik bu enstrümanın tüm özel sektörümüzün hizmetine bir an önce açılmasıdır.

Son olarak vurgulanması gereken nokta, etkin bir ticaretin kolaylaştırılması aracı olan varış öncesi işleme uygulaması için, risk yönetiminin vazgeçilmez bir nitelik taşıdığıdır. Varış öncesi işleme uygulamasının Türkiye’de hayata geçirilebilmesi için sadece Gümrük İdaresinin değil, ilgili tüm kamu idarelerinin tamamen risk yönetimine dayalı bir kontrol tespiti sürecine girmesi gerekmektedir. 

Bu güzel gelişmeleri sizlerle paylaşmaktan duyduğumuz mutluluk ile şimdiden özel sektörümüze ve devletimize hayırlı olması temennileriyle…

KAYNAKÇA:

- Dünya Gümrük Örgütü Gümrük Prosedürlerinin Uyumlaştırılması ve Basitleştirilmesi Uluslararası Sözleşmesi http://www.wcoomd.org/en/Topics/Facilitation/Instrument%20and%20Tools/Conventions/pf_revised_kyoto_conv/Kyoto_New (erişim 23.07.2018)
- Dünya Ticaret Örgütü Ticaretin Kolaylaştırılması Anlaşması http://www.tfafacility.org/trade-facilitation-agreement-facility (erişim 23.07.2018)
- Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu Ticaretin Kolaylaştırılması Rehberi http://tfig.unece.org/contents/guidelines-and-guides.htm (erişim 23.07.2018)
- Mülga Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2018-2022 Stratejik Planı http://strateji.gtb.gov.tr/data/51ed4387487c8e119845533a/Stratejik%20Plan%20Web.pdf (erişim 23.07.2018)
- Japonya 15 Temmuz 2005 tarihli DTÖ Bildirimi https://www.mof.go.jp/english/customs_tariff/wto/m32.pdf (erişim 23.07.2018)
- Japonya Varış Öncesi İşleme DTÖ Açıklama Notu https://www.wto.org/english/tratop_e/tradfa_e/case_studies_e/pre_arr_exam_jpn_e.doc (erişim 23.07.2018)

Kaynak

https://www.gumruktv.com.tr/kose-yazilari/soru-ve-cevaplarla-dis-ticarette-varis-oncesi-isleme-projesi

Tüm Haberler